Philippe Lazzarini, ish-komisioneri i përgjithshëm i UNRWA-s, agjencisë së OKB-së për refugjatët palestinezë, akuzon Izraelin se po përpiqet të shkatërrojë agjencinë dhe paralajmëron se Gaza rrezikon të humbasë jo vetëm banorët dhe institucionet e saj, por edhe kujtesën historike. Në një intervistë për gazetën franceze Le Monde, ai kritikon mungesën e veprimit të bashkësisë ndërkombëtare, flet për vështirësitë dhe gabimet e agjencisë që drejtoi dhe paralajmëron se, pa një zgjidhje politike, vuajtjet e palestinezëve do të vazhdojnë.

Në librin e tij Témoin de Gaza. Ce qui ne s’efface pas (Dëshmitar i Gazës. Ajo që nuk fshihet), Lazzarini rrëfen shkatërrimin e Gazës, përpjekjet për të dobësuar UNRWA-n dhe pasojat e luftës për popullsinë palestineze. Ai e konsideron reagimin e komunitetit ndërkombëtar një dështim dhe paralajmëron se, nëse çështja palestineze lihet sërish në harresë, mundësia për një zgjidhje politike do të bëhet edhe më e largët.

Izraeli po përpiqet të dobësojë UNRWA-n

Sipas Lazzarini-t, përpjekjet e Izraelit për t’i dhënë fund veprimtarisë së UNRWA-s nuk janë të reja. Agjencia është e lidhur drejtpërdrejt me çështjen e refugjatëve palestinezë dhe të drejtën e tyre të pretenduar për t’u kthyer në vendet nga të cilat janë larguar.

Ai shpjegon se, para 7 tetorit 2023, brenda institucioneve izraelite kishte dallime qëndrimesh.

Disa politikanë kërkonin zhdukjen e agjencisë, ndërsa strukturat ushtarake dhe diplomacia e konsideronin atë një të keqe të domosdoshme, pasi largimi i saj do të krijonte një boshllëk të madh në ofrimin e shërbimeve për palestinezët.

Sipas tij, sot kundërshtimi ndaj UNRWA-s është përhapur më gjerësisht. Lazzarini përmend fushatat e dezinformimit që synojnë të bindin donatorët të ndërpresin financimin, si dhe ligjet e miratuara nga parlamenti izraelit.

Në Jeruzalemin Lindor, këto masa kanë çuar edhe në marrjen nën kontroll të selisë së agjencisë.

Në Gaza, UNRWA është përjashtuar nga shpërndarja e ushqimeve, por vazhdon të ofrojë shërbime në fushën e shëndetësisë dhe arsimit. Sipas Lazzarini-t, agjencia ka ende rreth 11 mijë punonjës në Rripin e Gazës. Ai paralajmëron se kufizimet ndaj veprimtarisë së saj do të vazhdojnë dhe se objektivi i radhës mund të jetë Bregu Perëndimor.

E drejta ndërkombëtare po zbatohet me standarde të dyfishta

Lazzarini e konsideron rastin e UNRWA-s një tregues të dobësimit të sistemit ndërkombëtar dhe të mungesës së pasojave për shkeljet e së drejtës ndërkombëtare.

Sipas tij, masat e marra kundër agjencisë në Jerusalemin Lindor, territor i pushtuar sipas së drejtës ndërkombëtare, tregojnë përbuzje ndaj institucioneve dhe rregullave ndërkombëtare.

Ai vëren se reagimi i shteteve ndaj dhunës së kolonëve, zgjerimit të vendbanimeve dhe shkeljeve të tjera shpesh kufizohet në deklarata proteste, pa u shndërruar në veprime konkrete.

Kjo, sipas tij, krijon bindjen se e drejta ndërkombëtare nuk zbatohet njësoj për të gjithë dhe se Izraeli trajtohet si përjashtim. Problemi, thekson ai, nuk është vetëm se shkeljet vazhdojnë, por edhe se ato kryhen gjithnjë e më hapur, pa u përpjekur për t’i fshehur.

Lazzarini kritikon gjithashtu vendimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, më 17 nëntor 2025, për planin e Donald Trumpit për Gazën dhe krijimin e një Këshilli të Paqes për zbatimin e tij. Sipas tij, OKB-ja ia ka kaluar një pjese të përgjegjësive të saj një strukture përbërja e së cilës nuk ishte e qartë dhe mbikëqyrja e së cilës ishte e dobët.

Ai pranon se shtetet kërkonin t’i jepnin fund bombardimeve, të përballeshin me urinë dhe të shmangnin largimin e palestinezëve nga Gaza. Megjithatë, sipas tij, pranimi i këtij plani përbën një tërheqje të OKB-së nga përgjegjësitë e saj. Ai e konsideron paradoksale që një strukturë e krijuar në kuadër të Këshillit të Sigurimit të kërkojë të përjashtojë një agjenci të OKB-së, mandati i së cilës është rinovuar nga Asambleja e Përgjithshme.

UNRWA nuk është vetëm një agjenci që shpërndan ushqime

Lazzarini kundërshton pretendimin se UNRWA e mban popullsinë palestineze të varur nga ndihmat humanitare. Ai shpjegon se agjencia kryen funksione që normalisht do t’u takonin institucioneve publike palestineze: ofron arsim, shërbime shëndetësore dhe mbështetje sociale.

Ai thotë se do të dëshironte që UNRWA të mos ishte më e nevojshme, pasi ajo u krijua si një mekanizëm i përkohshëm. Por kjo, sipas tij, mund të ndodhë vetëm kur të ekzistojë një zgjidhje politike dhe institucionet palestineze të jenë në gjendje të marrin përsipër shërbimet që ofron agjencia.

Alternativa ndaj UNRWA-s, thekson ai, nuk duhet të jetë një tjetër administrim ndërkombëtar mbi palestinezët, por krijimi i institucioneve të tyre.

Për Lazzarinin, zhdukja e agjencisë nuk do ta zgjidhte çështjen e refugjatëve. Statusi i tyre mbështetet në rezolutat e OKB-së dhe nuk do të zhdukej thjesht sepse UNRWA do të ndërpriste veprimtarinë. Zgjidhja kërkon një marrëveshje të drejtë dhe të qëndrueshme për refugjatët palestinezë.

Arkivat që ruajnë kujtesën palestineze

Një nga shqetësimet e Lazzarinit është ruajtja e arkivave të UNRWA-s, të cilat përmbajnë histori familjare, të dhëna dhe dokumente që ndihmojnë në ruajtjen e identitetit dhe kujtesës së palestinezëve që prej Nakbës së vitit 1948, kur qindra mijëra palestinezë u larguan ose u dëbuan nga shtëpitë e tyre gjatë luftës që shoqëroi krijimin e Izraelit.

Ai sqaron se ruajtja e këtyre dokumenteve nuk do të thotë se agjencia ka arritur të mbrojë gjithçka. Lazzarini pranon se nuk ka mundur të mbrojë punonjësit, objektet dhe aftësinë e UNRWA-s për të vepruar plotësisht gjatë luftës.

Pikërisht përballë kësaj pafuqie, thotë ai, agjencia vendosi të flasë publikisht që në muajt e parë pas 7 tetorit 2023, jo vetëm për të dënuar atë që po ndodhte, por edhe për të dokumentuar situatën në terren.

Akuzat ndaj UNRWA-s dhe vendimet e vështira

Një nga episodet më të vështira për agjencinë ishte akuzimi i disa punonjësve për përfshirje në sulmet e 7 tetorit 2023. Lazzarini pranon se vendimi për t’i larguar menjëherë disa prej tyre, përpara përfundimit të hetimeve, ngre pikëpyetje serioze.

Ai pranon se, në atë rast, procedura u përmbys: punonjësit u larguan fillimisht dhe hetimet u kryen më pas. Sipas tij, vendimi u mor në një moment kur akuzat kishin shkaktuar tronditje të madhe dhe 16 shtete kishin pezulluar financimin e agjencisë brenda një fundjave.

Lazzarini thotë se beson se, pa këto masa dhe hetimet që pasuan, disa prej vendeve nuk do ta kishin rifilluar financimin. Ai argumenton se në atë moment ishte në rrezik vazhdimësia e veprimtarisë së UNRWA-s në të gjithë rajonin.

Ai thekson se agjencia kishte ndarë për 20 vjet listat e plota të punonjësve me Ministrinë e Jashtme izraelite dhe Autoritetin Palestinez, si dhe kishte ngritur mekanizma për kontrollin e neutralitetit të stafit. Megjithatë, ai pranon se rreziku nuk mund të përjashtohet plotësisht dhe se UNRWA duhet të ketë tolerancë zero ndaj shkeljeve.

Në të njëjtën kohë, Lazzarini thotë se agjencia është përballur edhe me presione nga Hamasi. Sipas tij, programet shkollore që promovonin përfshirjen, diversitetin, të drejtat e njeriut dhe barazinë mes vajzave dhe djemve, si dhe kampet e përbashkëta verore për fëmijët, kanë shkaktuar kundërshtime nga ky grup.

Ai mohon që shkollat e UNRWA-s të kenë qenë institucione indoktrinimi dhe thekson se agjencia kishte rregulla të qarta për neutralitetin.

Lazzarini ngre gjithashtu pretendimin se Izraeli ka kontribuar në forcimin e Hamasit në të kaluarën, me synimin për të dobësuar Organizatën për Çlirimin e Palestinës (OLP), për të diskredituar përfaqësuesit palestinezë në procesin e paqes dhe për të penguar krijimin e një shteti palestinez. Si shembull, ai përmend kalimin e financimeve nga Katari drejt Gazës me miratimin e Izraelit.

Ndihma humanitare nuk duhet të kthehet në armë lufte

Lazzarini kritikon ashpër Gaza Humanitarian Foundation, strukturën që u përfshi në shpërndarjen e ndihmave ushqimore në Gaza. Sipas tij, mënyra se si u organizua shpërndarja shkeli parimet themelore të ndihmës humanitare: neutralitetin, paanshmërinë, pavarësinë dhe humanizmin.

Ai shpjegon se, nga rreth 400 pika shpërndarjeje të vendosura pranë popullsisë, u kalua në vetëm katër qendra, pranë pozicioneve ushtarake izraelite. Kjo i detyronte njerëzit të udhëtonin për të siguruar ushqim, ndërsa në veri të Gazës nuk kishte qendra të tilla.

Lazzarini përmend pamjet e njerëzve të uritur që rrezikonin jetën për të marrë ndihma dhe vlerësimin e Zyrës së Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut, sipas të cilit më shumë se 2 mijë persona u vranë në këtë kontekst.

Ai paralajmëron se përfshirja e aktorëve të kësaj strukture në rindërtimin e Gazës ngre pikëpyetje për të ardhmen e ndihmës humanitare. Sipas tij, ekziston rreziku që ndihma të privatizohet gjithnjë e më shumë dhe të përdoret si instrument për objektiva politike ose ushtarake.

Shkatërrimi i Gazës dhe debati për gjenocidin

Lazzarini thotë se nuk i është shmangur përdorimit të shprehjes “akte gjenocidale” për atë që ka ndodhur në Gaza. Ai shton se shumë organizata kanë arritur në përfundimin se bëhet fjalë për gjenocid dhe se, sipas tij, shumë tregues e mbështesin këtë vlerësim.

Megjithatë, ai shpjegon se nuk dëshiron që e gjithë vuajtja e palestinezëve të reduktohet në një debat mbi një term të vetëm juridik. Për të, është po aq e rëndësishme të dokumentohen shkatërrimi, vuajtjet njerëzore dhe pasojat afatgjata të luftës.

Sipas tij, fakti që komuniteti ndërkombëtar ka lejuar që Gaza të shkatërrohet në këtë shkallë përbën një turp.

A ka ende shpresë për një zgjidhje politike?

Në fund të intervistës, Lazzarini paralajmëron se rreziku më i madh është që armëpushimi të përdoret si arsye për ta lënë sërish mënjanë kërkimin e një zgjidhjeje politike.

Ai e konsideron zgjidhjen me dy shtete, Izraelin dhe Palestinën, që jetojnë si dy shtete të veçanta, pothuajse të vdekur, megjithëse ajo vazhdon të mbahet formalisht si alternativa kryesore. Sipas tij, shoqëria izraelite nuk duket e gatshme as për këtë model dhe as për një shtet të vetëm ku të gjithë të kenë të drejta të barabarta.

Ai paralajmëron gjithashtu se presionet në Bregun Perëndimor po krijojnë kushte gjithnjë e më të vështira për palestinezët, duke nxitur largimin e tyre.

Për Lazzarinin, ndryshimi nuk do të vijë vetvetiu nga Izraeli. Ai kërkon presion të jashtëm dhe vendime konkrete politike nga qeveritë, duke përmendur si shembull presionin ndërkombëtar që ndihmoi në përfundimin e aparteidit në Afrikën e Jugut.

Megjithatë, ai sheh një mundësi shprese te mobilizimi i opinionit publik. Sipas tij, protestat dhe reagimet e qytetarëve mund të ndikojnë te qeveritë, por vetëm nëse shndërrohen në masa konkrete politike.

Në librin e tij, Lazzarini flet për dy Gaza: atë që ka njohur që nga viti 1990, një vend të gjallë e mikpritës, me fëmijë, balona, aromat dhe kuzhinën e tij; dhe Gazën e sotme, të shkatërruar, ku njerëzit dalin nga rrënojat me shikim të zbrazët.

Ai paralajmëron se shkatërrimi fizik mund ta bëjë jetën të padurueshme për palestinezët që kanë mbetur dhe mund të rrezikojë të ardhmen e tyre në këtë territor. Por, sipas tij, ekziston diçka që nuk mund të zhduket plotësisht: historia dhe kujtesa e popullit palestinez.

Përshtatur në shqip nga intervista e Philippe Lazzarinit për gazetën franceze Le Monde

/tvklan.al